Firibgarlarning odamlarni aldash usullari va pulingizni ulardan himoya qilish yo‘llari

Firibgarlar doim aldovning yangi usullarini o‘ylab topishadi: banklar va davlat idoralari nomidan qo‘ng‘iroq qilishadi, akkauntlarni buzib kirishadi, soxta do‘konlar yaratishadi va “shubhali operatsiyalar” bilan qo‘rqitishadi. Ushbu maqolada firibgarlar ishlatadigan hiylalar, aldovni o‘z vaqtida aniqlash hamda pulingiz va ma’lumotlaringizni himoya qilish yo‘llari haqida aytib beramiz.

Eng keng tarqalgan firibgarlik usullari

Asosan banklar, Markaziy bank, IIV, IIB yoki “kiberxavfsizlik” xizmati nomidan qilinadigan qo‘ng‘iroqlar ko‘p uchraydi. Suhbat davomida odamni akkaunt buzib kirilgani yoki pul o‘g‘irlashga urinish bo‘layotgani bilan qo‘rqitib, pulni darhol firibgarlarning “xavfsiz hisobraqami”ga o‘tkazishni talab qilishadi.

Yana bir keng tarqalgan usul — Telegram va boshqa messenjerlardagi akkauntlarni buzib kirish. Firibgarlar insonlarga ularning yaqinlari nomidan yozib, shoshilinch qarz so‘raydi yoki havolaga kirishni iltimos qiladi.

Shuningdek, soxta internet-do‘konlar, tovarlarni sotish, kvartiralarni ijaraga berish yoki “foydali aksiyalar” haqidagi qalbaki e’lonlar ham ko‘p uchraydi. To‘lov o‘tgach, sotuvchi aloqaga chiqmaydi.

Bundan tashqari, tez va oson daromad va’da qiladigan skam-loyihalar va moliyaviy piramidalar ham keng tarqalgan. Odatda bunday sxemalar “boshlash uchun” pul tikishni yoki boshqa ishtirokchilarni jalb qilishni talab qiladi.

Bundan tashqari, “kartani tasdiqlash”, “tovar uchun pul olish” yoki ilovani o‘rnatishni so‘raydigan havolalar ham xavfli bo‘ladi. Bunday havolalar orqali firibgarlar karta ma’lumotlarini o‘g‘irlashi yoki qurilmangizga kirib olishi mumkin.

Firibgar bilan muloqot qilayotganingizni qanday bilsa bo‘ladi?

Telefon firibgarlari ko‘pincha o‘zlarini bank, IIV, Markaziy bank yoki “kiberxavfsizlik” xodimi deb tanishtiradi. Ular odamlarni “shubhali operatsiyalar”, akkauntning buzilishi yoki pul o‘g‘irlanishi bilan qo‘rqitib, pulni tezda “xavfsiz karta”ga o‘tkazishni, ilova o‘rnatishni yoki SMS kodni aytishni talab qiladi. Shuningdek, ular odamni ishontirish uchun ishonchli ohang, qiyin so‘zlardan foydalanadi va qo‘ng‘iroqni “boshqa mutaxassislar”ga ulab berishi mumkin.

Unutmang: banklar va to‘lov servislari xodimlari hech qachon SMS kod, pin kod va CVV kodni aytishni yoki pulni “himoyalangan” hisobraqamga o‘tkazishni so‘ramaydi. Agar suhbat vaqtida sizni shoshirsa, qo‘rqitsa yoki shoshilinch harakatlarni talab qilsa, demak, siz aniq firibgar bilan gaplashyapsiz.

Bunday vaziyatda qo‘ng‘iroqni darhol tugatib, bank yoki to‘lov tizimining qo‘llab-quvvatlash xizmatiga telefon qilganingiz yaxshi.

Agar firibgar sizni aldagan bo‘lsa, nima qilish kerak?

Bunday holatda iloji boricha tezroq harakat qilish kerak. Birinchi navbatda, firibgarlar bilan har qanday aloqani to‘xtating. Qo‘ng‘iroq va xabarlarga javob bermang, pul o‘tkazmang, karta yoki akkauntingiz qo‘shimcha ma’lumotlarini aytmang.

Keyin darhol bank yoki to‘lov servisining qo‘llab-quvvatlash xizmatiga murojaat qiling. Nima bo‘lganini aytib bering — qo‘llab-quvvatlash xizmati operatsiyalaringizni tekshiradi, kerak bo‘lsa, hisobraqam yoki kartangizdan foydalanishni cheklaydi va nima qilishingiz kerakligini tushuntirib beradi.

Shuningdek, huquqni muhofaza qilish idoralariga imkon qadar tezroq murojaat qilib, voqea haqida xabar bering. Tekshiruv uchun o‘tkazmalar tafsilotlari va firibgarlarning aloqa ma’lumotlari kerak bo‘lishi mumkin. Vaziyatga aloqador hamma ma’lumotni saqlab qo‘ying:

• o‘tkazmalar va to‘lovlar tarixi;
  
• telefon raqamlari;
  
• yozishmalar va xabarlar;
  
• skrinshotlar;
  
• pul o‘tkazilgan rekvizitlar.
  

Eslatib o‘tamiz: payme xodimlari sizga faqat qayta aloqa uchun ariza qoldirganingizda yoki kartadagi shubhali operatsiyalarni tekshirish talab qilinganda qo‘ng‘iroq qilishi mumkin. Hatto shunday qo‘ng‘iroq paytida ham xodimlar hech qachon SMS kod, karta raqami, ilova paroli yoki begona hisobraqamga pul o‘tkazishni so‘rashmaydi.